ANERCHIAD YRYSGRIFENNYDD GWLADOL I FFORWM DWYIEITHRWYDD GOGLEDD CYMRU YNTHEATR GOGLEDD CYMRU, LLANDUDNO, DDYDD MAWRTH, TACHWEDD 6, 1998

Rydw i’n ddiolchgar i’rCynghorydd John Hughes, ac i John Elfed Jones, am eu croeso.

Mae’n beth hollol addas i chi fodwedi dewis John Elfed i lywyddu fel Cadeirydd cynhadledd syddâ’r teitl "Dwyieithrwydd yn y Gymru Newydd".

Mae ganddo’r profiad o fod yngyn-Gadeirydd y sefydliad ymgynghorol, Bwrdd yr Iaith Gymraeg, aosododd sylfaen mor gryf, dan ei gyfarwyddyd ef, ar gyfer y Bwrddstatudol sy’n ein gwasanaethu ni heddiw.

Mae ei gadeiryddiaeth yn ystod yflwyddyn ddiwethaf hon o Grwp Ymgynghorol y CynulliadCenedlaethol wedi ennill edmygedd ym mhob cyfeiriad. Mae wediennill fy edmygedd i yn sicr. Fe roddodd o gyfraniad gwerthfawriawn tuag at y paratoadau ar gyfer y Gymru newydd.

Rwy’n edrych ymlaen at glywedanerchiad yr Arglwydd Elis-Thomas. Byddaf i yn dibynnu’nfawr ar gyngor Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn ystod y misoedd nesaf,wrth inni wneud y trefniadau ar gyfer Cynulliad Cenedlaetholdwyieithog.

Mi fyddwn i’n hoffi medru aros iwrando ar eich holl siaradwyr heddiw. Maen’ nhw i gyd ynbobl sydd wedi dangos beth sydd modd ei wneud i wellasefyllfa’r iaith Gymraeg, cyn belled ag y ceir yr ewyllysa’r penderfyniad i wneud hynny

Cefais fy atgoffa’n arbennig ambwysigrwydd yr iaith Gymraeg ym mywyd Cymru pan oeddwn i’nrhodianna o gwmpas maes yr Eisteddfod ym Mhencoed yn ystod yr hafeleni. Mae’r Eisteddfod yn un o’r ychydig o lefydd llegellwch chi gymryd yr iaith Gymraeg yn ganiataol. Yr her i ni igyd yn ystod y blynyddoedd nesaf fydd symud i sefyllfa lle gallwnni gymryd yr iaith Gymraeg yn ganiataol ble bynnag y byddom yngNghymru.

Yr unig adeg y gellwch gymrydpethau’n ganiataol ydi pan fyddan nhw’n saff a diogel,ac yn mynd i fod yno am byth. Dichon na fyddwn ni mewn sefyllfa igymryd yr iaith yn hollol ganiataol am beth amser, ond dynasefyllfa ardderchog sydd gennym i edrych ymlaen ati ac igynllunio ar ei chyfer.

Roedd y rhan fwyaf o’r bobl ysiaradwn â hwy ym Mhencoed yn edrych ymlaen yn eiddgar at yCynulliad Cymreig. Ac mi rydw innau’n teimlo’r uneiddgarwch tuag ato.

Dro ar ôl tro, fodd bynnag, fe’mcawn fy hun yn dweud wrth bobl mai’r hyn rydym ni wedi eiwneud ydi gosod sylfeini ar gyfer y Gymru newydd - a bod y gwaithgwirioneddol yn disgwyl am gael ei wneud gennym o hyn ymlaen.

Rydw i’n lecio meddwl ein bod wedidechrau gweithio ar y sylfeini hynny yn syth ar ôl inni gael einhethol fel Llywodraeth y llynedd.

O safbwynt yr iaith Gymraeg yn arbennig,roeddwn i’n benderfynol o ddefnyddio fy swydd felYsgrifennydd Gwladol i wella statws yr iaith.

Fe fyddai wedi bod yn ddigon hawddanwybyddu rhai problemau a disgwyl nes deuai’r Cynlluniad ermwyn i hwnnw eu hwynebu. Fe fyddai hynny hefyd wedi bod yn bethrong.

Ac, felly, rydw i’n falch iawn innifedru cymryd amryw o gamau positif yn ystod ein blwyddyn gyntaffel Llywodraeth i wella sefyllfa’r iaith Gymraeg.

Rydym wedi cytuno i gefnogi’r MesurAelodau Preifat, sydd i gael ei gyflwyno gan yr ArglwyddElis-Thomas, ac a fydd yn rhoi hawl i rieni sy’n byw yngNghymru gael defnyddio’r Gymraeg i gofrestru genedigaethplant a enir iddynt yn Lloegr. Rydw i’n disgwyl y byddwn ynmedru symud ymlaen gyda hyn yn fuan iawn.

Mae’r Llywodraeth hon wedi datganhefyd y bydd yn arwyddo Siarter Cyngor Ewrop ar IeithoeddRhanbarthol a Lleiafrifol. Rydw i’n ystyried hyn yn symbolpwysig o’n cefnogaeth a’n parch tuag at ieithoeddlleiafrifol, ac at yr egwyddorion sy’n gynwysedig yn ySiarter.

Rydym wedi dod â mwy a mwy o’riaith Gymraeg i mewn i weithrediadau’r Uwch-bwyllgor Cymreig(??). Mae hynny wedi gweithio’n dda, ac mae wedi rhoi cyfleinni "rihyrsio" ar gyfer gweithrediadau ehangach yCynulliad Cymreig.

Rydw i hefyd wedi sicrhau bod addysguCymraeg fel pwnc wedi cael ei gryfhau ym maes llafur ysgolion. Oganlyniad, bydd pob ysgol yng Nghymru, yn ddiwahân, yn addysguCymraeg o’r flwyddyn nesaf i bob disgybl hyd at 16 oed.

Mae gennym lawer o athrawon ymroddedigsy’n addysgu’r Gymraeg yng Nghymru, a gwn y byddant hwya’u hawdurdodau addysg yn benderfynol o wneud y polisinewydd yma yn llwyddiant

Rydw i’n falch iawn bod fy nghyfnodfel ysgrifennydd Gwladol wedi rhoi cyfleoedd imi hefyd igefnogi’r gwaith a wneir gan bobl eraill i hyrwyddo’riaith Gymraeg. Dydw i ddim am roi hanes manwl am y digwyddiadau ybu*m yn eu mynychu. Gadewch imi ddim ond dweud mai’r mwyaf ydeuwn i wybod amdanynt, y mwyaf yn y byd yr oeddwn yn edmygugwaith mudiadau fel yr Urdd, yr Eisteddfod Genedlaethol, y MudiadMeithrin, a Chanolfan Uwch-astudiaethau Cymreig a Cheltaidd.Cefais gyfle hefyd i ddangos fy nghefnogaeth i awdurdodau lleolac eraill sydd wedi sefydlu eu cynlluniau eu hunain ar gyfer yriaith Gymraeg.

Gwnaeth rôl y Mentrau Iaith argraffarbennig arnaf. Rwyf wedi gweld esiamplau o’u gwaith drosoffy hun pan lansiais Fenter Iaith Myrddin. Heb ddim amheuaeth, fefydd defnyddio’r iaith Gymraeg yn y gymuned yn ffactorallweddol i ddiogelu dyfodol yr iaith.

Felly, mae’r sylfaen wedi cael eigosod ar gyfer y Gymru newydd, ac ar gyfer lle’r iaithGymraeg ynddi hi. Beth sy’n digwydd nesaf?

O safbwynt y Cynulliad Cymreig,rwy’n benderfynol iddo gymryd yr iaith Gymraeg yn ganiataolfel rhan o’i weithrediadau. Rwyf yn gobeithio ac yn disgwyly clywaf lawer o Gymraeg yn cael ei siarad yn y Cynulliad.

Fodd bynnag, rwyf hefyd yn gobeithio nafydd gan ei aelodau unrhyw achos i ddadlau ynghylch ydefnydd o’r Gymraeg yn ei weithrediadau. Mewn geiriaueraiill, rwyf am i’r iaith Gymraeg gymryd ei lle’nnaturiol ac yn gyfforddus ochr yn ochr â’r Saesneg yngngweithrediadau’r Cynulliad. Rwyf am i’r aelodau fedrucael siarad Cymraeg heb deimlo’n annifyr neu deimlo embaras.

Mae’r Mesur Llywodraeth i Gymru ynrhoi statws cyfartal i’r Gymraeg ac i’r Saesneg yn yCynulliad. Mae’n rhaid i ninnau drosi’r cydraddoldebhwnnw yn realiti ymarferol os yw’r Cynulliad i adlewyrchunatur ddwyieithog ein gwlad.

Rwy’n siw*r bod llawer ohonoch yngyfarwydd â’r cynlluniau sydd gennym ar gyfer Cynulliaddwyieithog. Gadewch imi eu hategu er mwyn iddynt fod yn sylfaeni’r trafodaethau a fydd gennych chi yma yn ddiweddarachheddiw.

Bydd Aelodau’r Cynulliad yn caelsiarad mewn Cymraeg a Saesneg yn nadleuon llawn y Cynulliad acyng nghyfarfodydd ei bwyllgorau. Fe ddarperir cyfleusteraucyfieithu an gyfer y dadleuon a’r pwyllgorau hynny.

Bydd yr holl bapurau a ddarperiri’r aelodau ar gyfer dadleuon a phwyllgorau yn rhaidwyieithog.

Gall aelodau o’r cyhoedd ddefnyddioCymraeg neu Saesneg pan fyddant yn trafod busnes gyda’rCynulliad.

Bydd deddfwriaeth lai pwysig yn cael eichynhyrchu yn y Saesneg neu’r Gymraeg - cam pwysig iawnymlaen - fel y cytunwch, reit siw*r.

Er i mi ddweud fy mod am i hyn i gydgael ei gymryd yn ganiataol, dwi ddim am honni y bydd yn hawdd.Mae gennym dasg ddirfawr i adeiladu ar ein disgwyliadau, ac iofalu y bydd y drefn ddwyieithog yn rhedeg yn llyfn.

Bydd Gwasanaethau Cyfieithu’rCynulliad yn cael eu lleoli o fewn swyddfa’r SwyddogGweinyddol. Bydd hynny’n symboleiddio ac yn sicrhau euhannibyniaeth ac yn rhoi mwy o urddas ar eu statws fel gwasanaethcanolog i’r Cynulliad.

Rydym eisoes wedi penodi’r DrMeinir Pritchard yn Bennaeth newydd ar WasanaethauCyfieithu’r Cynulliad, ac rwy’n falch bod Meinir ymaheddiw.

Byddwn yn hysbysebu yr wythnos nesaf amgyfieithwyr ar y pryd, ac am ragor o gyfieithwyr dogfennau - gangynnwys y rhai a all ddod yn arbenigwyr yn y gwaith o gyfieithudogfennau cyfreithiol.

Mae’n dda iawn gen i y byddwn ynmedru manteisio ar yr arbenigedd y mae Cyngor Gwynedd wedi eiadeiladu yn y maes yma o’r gwaith. Mae Arweinydd y Cyngor,Mr Alun Ffred Jones, wedi bod yn hael iawn yn cynnig cymorth eiawdurdod, ac rydym eisoes wedi derbyn llawer iawn o gyngor gan eiswyddogion.

Hoffwn dalu teyrnged neilltuol i MrHedley Gibbard, Pennaeth uned gyfieithu Gwynedd, sydd yma efo niheddiw. Mae ei gyngor doeth wedi bod yn hynod o werthfawr inni ynbarod. Bydd Mr Gibbard yn paratoi rhaglen o hyfforddiant ar gyfery cyfieithwyr ar y pryd yn y Cynulliad, gyda chymorth awdurdodaueraill a chwmnïau cyfieithu preifat.

Ein nod cyffredinol ni yn hyn oll fyddrecriwtio a hyfforddi tîm o gyfieithwyr ar y pryd a chyfieithwyrdogfennau a fydd yn medru bod yn hollol gymwys ar ddiwrnod cyntafy Cynulliad.

Gobeithio y bydd y rhai sy’ngweithio ym maes cyfieithu yng Nghymru yn rhoi ystyriaeth ddofni’r cyfleoedd newydd hyn am swyddi ac yn gwneud caisamdanynt. Mae hwn yn gyfle unigryw i’r proffesiwn gael bodâ rhan mewn datblygiad hanesyddol.

Bydd y rhai sy’n ymuno’n awr -ac sy’n dod yn gyfieithwyr ar y pryd yn y Cynulliad - ynmedru dweud wrth eu cyfeillion a’u teuluoedd yn yblynyddoedd sydd i ddod, yn ngeiriau Max Boyce, "Roeddwn iyno".

Bydd y Cynulliad yn dyrchafu a choethistatws yr iaith Gymraeg os bydd ei aelodau i’w gweld yndefnyddio’r iaith yn naturiol a digymell. Er mwyn i hynnyddigwydd, mae angen i’r trefniadau sy’n cefnogidwyieithrwydd yn y Cynulliaid fod yn rhai di-ail.

Felly, yn ogystal â’r cyngor agafwyd gan Gwynedd, byddwn hefyd yn astudio’r dulliau addefnyddir mewn cynulliad dwyieithog arall, megis yr un sydd yngNghatatonia. Rydw i’n benderfynol y bydd y trefniadau, ycyfleusterau a’r dulliau o weithio y rhai gorau a mwyafeffeithlon y gallwn eu dyfeisio.

Rwy’n ddiolchgar i Fwrdd yr IaithGymraeg am oruchwylio prosiect ar ein rhan i ddatblygu terminolegsafonol ar gyfer y Cynulliad. Bydd y derminoleg hon ar gyfergweithrediadau busnes mewnol y Cynulliad, yn ogystal â’rpynciau (megis iechyd ac amaethyddiaeth) y bydd y Cynulliad yngyfrifol amdanynt.

Rydw i’n awyddus iawn inniddefnyddio’r amser rhwng nawr a mis Mai nesaf igadarnhau’r sylfeini ar gyfer y Cynulliad newydd, ac i godiymwybyddiaeth y cyhoedd o’i bwerau, ei gyfrifoldebaua’i botensial. Mae eich cynhadledd chi yma heddiw yngyfraniad sylweddol i’r broses honno.

Hoffwn longyfarch Fforwm DdwyieithogGogledd Cymru am drefnu’r gynhadledd hon heddiw, acrwy’n dymuno’n dda i chi efo’ch rhaglen am ygweddill o’r diwrnod.

Ynol i'r hafan dudalen